Dan gebeurt er iets wonderlijks. De ziel wordt aangesproken, raakt bewogen en wordt doordrongen van de symboliek. De Leerling hakt in de ruwe steen die hij zelf is. In het binnenste van de Leerling neemt het veranderingsproces een aanvang. Zijn Opziener meldt dat de nieuwe Leerling zijn arbeid heeft aangevangen. Hij zal zijn verdere leven lang werkzaam blijven en steeds verder tot ontwikkeling en zelfkennis komen.
De maçonnieke symboliek is zeer rijk en zeer krachtig. Zij beperkt zich niet tot hamer en beitel. Vrijwel alle gereedschappen uit de bouw worden gehanteerd en hebben elk hun eigen indringende symbolische betekenis. Het bekendst zijn wellicht de passer en de winkelhaak: bouwattributen die direct met de lichtsymboliek zijn verweven. Passer en winkelhaak liggen de in de Loge op de bijbel die is open geslagen bij de proloog tot het Evangelie naar Johannes. In zijn proloog getuigt Johannes van het Licht dat schijnt in de duisternis en dat door de duisternis niet wordt begrepen.
Religie? Sekte?
Op de veel gestelde vraag: Is de Vrijmetselarij een religie of sekte? is slechts een antwoord mogelijk: Nee. Een religie is een geloofssysteem dat door geloofsdictaten of dogma's in stand wordt gehouden en dat pretendeert de Waarheid te kennen. Een religie dringt zich tussen God en de mens en stelt zieleheil in het vooruitzicht in ruil voor kritiekloos geloof, gehoorzaamheid en onderwerping.De Vrijmetselaar is 'vrij', in zo verre dat hij alleen het bestaan van God, symbolisch uitgedrukt in de Grote Architect en Geometer van het Bouwplan van het Heelal, als uitgangspunt kent voor zijn denken en handelen.
Hieruit volgt dat in de Loge plaats is voor christenen, boeddhisten, moslims, humanisten enzovoorts. Alleen voor de atheïst of godloochenaar is in de Loge geen zetel gereserveerd. Hij zou zich daarin ook zeer onbehaaglijk voelen. Maar wat doet de bijbel dan in de Loge? In Europa komt de Vrijmetselarij voort uit de christelijke traditie. Elders in de wereld ligt dat anders. Ook in Islamitische landen als Egypte en Turkije floreert de Vrijmetselarij.
Zij wordt door de Islam niet als concurrent beschouwd omdat zij geen religie is maar gezien moet worden als een aanvulling op en een verrijking van de individuele religieuze beleving. Het spreekt vanzelf dat in een Arabische Loge passer en winkelhaak zijn geplaatst op een lichtsymbolische passage in de Koran. En in Israelische Loges op hetzelfde Licht dat van de Thora komt. Voor de humanist die wel in een Hogere Macht gelooft maar zichzelf niet in het christendom of een ander geloofssysteem kan herkennen, liggen passer en winkelhaak op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In het zegel van de Grand Lodge van Israel komt de Broederschap tot uitdrukking in de symbolen tussen de passer en de winkelhaak: de Davidsster, de Islamitische Halve Maan en het Christelijke Kruis.
Zegel van de Grand Lodge van Israel met Davidsster, Halve Maan en Kruis.
Onbekend en onbemind
De vooroordelen en misvattingen die tot op de dag van vandaag over de Vrijmetselarij bestaan, zijn voor een deel 'eigen schuld'. Te lang heeft de Vrijmetselarij de geslotenheid gekoesterd en zich daarmee exclusief maar ook zwak en kwetsbaar opgesteld naar de buitenwereld. Organisaties die de Loge als vrijplaats voor gedachten schuwen, hebben die zwakte misbruikt en de Vrijmetselarij vervolgd. De nazi's hebben de Vrijmetselarij verboden als zijnde staatsgevaarlijk, loges ontmanteld, leden naar vernietigingskampen afgevoerd, bibliotheken vernietigd en kunstvoorwerpen geroofd en te gelde gemaakt. Het communisme noemde religie opium maar Vrijmetselarij vergif voor het volk. Het Vaticaan heeft de Vrijmetselarij nog tot na de tweede helft van de vorige eeuw gevreesd, verboden, belasterd en verdacht gemaakt. Toch heeft de beslotenheid van de Loge een belangrijke functie. Iemand kan alleen Vrijmetselaar worden als hij zelf de eerste stappen in die richting zet. In tegenstelling tot andere besloten verenigingen als Rotarians en Lions wordt niemand ooit uitgenodigd of benaderd om Vrijmetselaar te worden. Missie, zending en andere vormen van zieltjeswinnerij zijn de Vrijmetselarij vreemd. Het initiatief moet van de kandidaat uitgaan. Anders gezegd: hij moet het in aanleg al zijn en hij moet het verlangen in zich voelen om daar vorm en inhoud aan te geven. Nog anders gezegd: hij moet zichzelf herkennen als een eenzame zoeker die vermoedt dat hij zijn zoektocht samen met andere zoekers beter zal kunnen voortzetten. Wat de Vrijmetselarij kan worden verweten is dat zij te kort schiet in de serieuze opvang en begeleiding van kandidaten. Hierin komt nu snel verandering. Loges timmeren aan de weg. Er worden tentoonstellingen gehouden en orienterings- of kennismakingsbijeenkomsten georganiseerd. Ook worden websites op het Internet geopend. Voorlichtingscommissies laten verantwoord informatiemateriaal drukken voor de degenen die daar om vragen. Logegebouwen houden open huis en gunnen bezoekers kijkjes in hun tempels en geven alle informatie over maconnieke gebruiken en symbolieken zonder geheimzinnigheid maar zonder het geheim prijs te geven. Dat geheim moet als een geschenk van onschatbare waarde voor een aanstaande inwijding worden bewaard.
